‘भारतीय राज्यघटनेचे जनक’ म्हणून ओळखले जाणारे, डॉ भीमराव रामजी आंबेडकर हे भारतातील राजकारणी, अर्थशास्त्रज्ञ आणि न्यायशास्त्रज्ञ होते. 14 एप्रिल 1891 रोजी जन्मलेल्या या प्रभावशाली दलित नेत्याने संविधान सभेच्या चर्चेदरम्यान भारताच्या संविधानाचा मसुदा तयार करणाऱ्या समितीचे नेतृत्व केले. महिला आणि कामगार हक्कांचे खंबीर समर्थक, आंबेडकर हे स्वतंत्र भारतातील पहिले कायदा मंत्री देखील होते. त्याप्रमाणे, दरवर्षी 14 एप्रिल रोजी सामाजिक हक्क वकिलांची जयंती साजरी केली जाते.
आंबेडकरांचा जन्म एका गरीब दलित कुटुंबात झाला आणि त्यांनी आपले जीवन दलितांच्या हक्कांसाठी लढण्यासाठी समर्पित केले, ज्यांना त्या वेळी समाजाने अस्पृश्य मानले होते. त्यांनी अनेक टोप्या घातल्या पण त्या सर्वांपेक्षा ते समाजसुधारक होते. त्यांचा वाढदिवस, अशा प्रकारे, सर्व भारतीयांना देशाच्या सामाजिक-आर्थिक प्रगतीवर चिंतन करण्याची संधी प्रदान करतो.
अत्याचारी आणि कडवट जातिव्यवस्थेशी लढा देत त्यांनी अनेक उपक्रम हाती घेतले आणि परदेशी विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात पीएचडी मिळवणारे ते पहिले भारतीय ठरले. आंबेडकरांनी कठोर परिश्रम केले आणि युनायटेड स्टेट्स, ब्रिटन आणि जर्मनीमधील विद्यापीठांमध्ये शिक्षण घेतले आणि 1917 मध्ये कोलंबिया विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात डॉक्टरेट मिळवली. त्यांनी अॅनिहिलेशन ऑफ कास्ट – भारतातील जातीय अत्याचाराविषयी बोलणारा एक महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज लिहिला आहे. भेदभाव करणार्या सामाजिक प्रथांचे जुने-जुने प्रतिबंधात्मक बंधने तोडण्यास मदत करणारे एक प्रभावी साधन म्हणून त्यांनी अनेकदा शिक्षणावर भर दिला. “शिक्षित करा, आंदोलन करा आणि संघटित करा” हे त्यांचे प्रसिद्ध शब्द होते.
भीम जयंती प्रथम 1928 मध्ये जनार्दन सदाशिव राणापिसे यांनी पाळली होती आणि 25 हून अधिक भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये सार्वजनिक सुट्टी म्हणून घोषित करण्यात आली होती. महान राजकारण्याने भारताच्या जाती-आधारित व्यवस्थेला आव्हान दिले म्हणूनच त्यांचा जन्मदिवस संपूर्ण देशात समानता दिवस म्हणून साजरा केला जातो. आंबेडकर जयंतीच्या दिवशी पंतप्रधान आणि राष्ट्रपतींसह देशातील सर्व महत्त्वाचे नेते संसदेत त्यांच्या प्रतिमेला आदरांजली वाहतात. विविध संस्थांमध्ये, मिरवणुका आणि स्पर्धा, बी.आर. आंबेडकर यांच्या जीवनावर आधारित नाटके आणि नाट्यरूपांतरे आयोजित केली जातात. दलित आणि अस्पृश्यांचे जीवन उंचावण्यासाठी बाबासाहेबांच्या योगदानाचे स्मरण भीम जयंतीला केले जाते, जे दलित, आदिवासी आणि मजूर मोठ्या प्रमाणावर पाळतात.
